محمد حسن خان اعتماد السلطنه
195
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
حاج آقا محسن عراقى كه جامع ما بين منقول و معقول است به رياست و ثروت و مزاياى ديگر بر اقران تقدم دارد و از اين جهت همواره محسود بوده و خواهد بود . حاج سيد محمد باقر مجتهد عراقى ساكن سلطانآباد از مشايخ و معمرين علماء بزرگ عصر است و به درويشنهادى و بىتعينى اشتهار تمام دارد . حاج مولى محمد كاشانى حجة الاسلام خلف مرحوم حاج مولى احمد نراقى صاحب التصانيف المشهوره است . خاندان ايشان در كاشان بسيار بزرگ و محترم مىباشد . از اولاد حجة الاسلام مذكور بعضى از افاضل زمان محسوب و به براعت و تقدم بر اقران مسلم هستند . فوت حاج مذكور در سنهء يكهزار و دويست و نود و هفت هجرى به كاشان افتاد . حاج مولى تقى مجتهد برغانى نزيل دار السلطنهء قزوين كه به دست فرقهء بابيه شهيد شد به شرحى كه در تواريخ اين دولت نگاشته گشته . اين بزرگوار و دو برادرش ، حاج ملا صالح مجتهد و حاج ملا على هرسه از عظماء علماء دولت قاجاريهاند و حاج ملا صالح بالخصوص از جملهء اجلهء مجتهدين بود . تصانيف او در فقه و اخبار نهايت اشتهار داشت و مدرسهء بسيار وسيع در قزوين با تمام استحكام بر سه طبقه ساخته و او به عراق عرب مجاورا درگذشت و كتاب عيون الاصول و مجالس المتقين از تصنيفات حاج شهيد قبول كلى ما بين علماء يافته و آثار قلميهء شهيد همه نافع و مفيد است . مرحوم آقا محمد امام جمعهء قزوين خلف شهيد شهرتى و رياستى داشت ، و بعد از وى آقا عبد الله برادرش به اين منصب جليل نايل گرديد و او در فقاهت و تقوى قادحى نداشت . و اينك خلف الصدق او ميرزا محمد تقى كه از فضل و عدل سهمى عظيم و قسطى كلى دارد به جاى پدر بزرگوار به امامت جمعه و جماعت قزوين مىپردازد ، سلمه الله تعالى . فاضل اردكانى نام شريفش مولى حسين است از ائمهء علماء عصر و اجلهء مجتهدين زمان و مشايخ مروجين شرع و رؤساء مذهب اماميه بود . در حائر شريف مجاورت داشت و رياستى زايد الوصف به هم رسانيد . اعليحضرت همايونى را نسبت به وى توجهات مخصوص بود . فوتش در عراق عرب سال يكهزار و سيصد و پنج روى داد ، اعلى الله تعالى درجته . ملا محمد تقى اردكانى مدرس فخريهء دار الخلافهء طهران و از بزرگان مجتهدين و مشايخ اسلام و مسلمين